کنترل آفلاتوکسین در پسته؛ چالش صادرات و راهکارها

آفلاتوکسین، سم قارچی تولیدشده توسط Aspergillus flavus، مهم‌ترین چالش کیفیت و بازرگانی پسته است؛ رعایت نکردن آن پسته را در مرز ورود به بازارهای سخت‌گیر (اتحادیه اروپا) برگشت می‌دهد. سقف مجاز در اتحادیه اروپا برای پسته ۱۰ و برای فرآورده‌های آن ۴ میکروگرم بر کیلوگرم (B1) است.

آفلاتوکسین در مزرعه شروع می‌شود؛ عوامل تشدید آن، تنشهای خشکی، حشرات (مگس مغزخوار)، پوکی ناشی از تغذیه نامتعادل و ریزش دیر هنگام است. پیشگیری در مزرعه (کنترل آفت، تغذیه، برداشت به‌موقع) مؤثرترین و ارزان‌ترین گام کنترل است.

پس از برداشت، زمان بحرانی حضور قارچ است: تأخیر در پوست‌کنی، خشک‌کردن نامناسب و نگهداری مرطوب، فرصت ایجاد سم را چند برابر می‌کند. رعایت اصل «برداشت به پوست‌کنی کمتر از چند ساعت» و خشک‌کردن سریع تا زیر ۵٪ رطوبت، اصلی‌ترین سپر دفاعی است.

در خط فرآوری، حذف پسته‌های پوک و آفت‌دار (هم‌وزم با مغز در سورتینگ)، اصلی‌ترین اقدام کاهش آفلاتوکسین است؛ زیرا بیشترین بار قارچ در همین دانه‌هاست. سورت نوری و دستی پس از بو دادن نیز بازبینی نهایی محسوب می‌شود.

در پایان، آزمایش آزمایشگاهی و گواهی بهداشت (در آزمایشگاه‌های معتمد) پیش از صادرات الزامی است؛ پیاده‌سازی سیستم HACCP در کارخانه می‌تواند کل زنجیره مزرعه تا بندر را قابل ردیابی (Traceability) و قابل دفاع کند.